در فرآیند تجارت خارجی، همه کالاهای واردشده همیشه توسط صاحب کالا ترخیص نمی‌شوند. برخی کالاها به دلایلی مانند؛ عدم اقدام صاحب کالا در مهلت قانونی، نداشتن مجوزهای لازم، مشکلات اسنادی و تخلفات گمرکی، ممکن است در وضعیت متروکه یا ضبطی قرار گیرند.
ماده ۳۳ قانون امور گمرکی مشخص می‌کند که مسئولیت فروش این کالاها بر عهده چه سازمانی است و فروش چگونه انجام می‌شود.
کالاهای مشمول ماده ۳۳ کدامند؟
ماده ۳۳ سه گروه اصلی کالا را مشخص می‌کند:
الف) کالای متروکه: کالایی است که صاحب آن در مهلت قانونی مقرر در ماده ۲۴ قانون امور گمرکی، برای انجام تشریفات گمرکی و ترخیص اقدام نکرده است. دلایل متروکه شدن کالا می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
- عدم مراجعه صاحب کالا
- تأخیر طولانی در ترخیص
- عدم تکمیل مدارک
- عدم ارائه مجوزهای لازم
ب) کالای ضبطی: کالایی است که به دلیل ارتکاب تخلف یا نقض مقررات گمرکی، طبق قانون ضبط شده است.
نمونه موارد:
- ورود غیرمجاز کالا
- ارائه اسناد خلاف واقع
- عدم رعایت مقررات ممنوعیت یا محدودیت واردات
ج) کالاهای واگذاری‌شده به گمرک
گاهی کالاهایی وجود دارند که طبق مقررات، مالکیت یا اختیار آن‌ها به گمرک منتقل می‌شود تا تعیین تکلیف قانونی شوند.
مسئول فروش کالاهای متروکه و ضبطی چه سازمانی است؟
طبق ماده ۳۳، سازمان جمع‌آوری و فروش اموال تملیکی مسئول فروش کالاهای متروکه، کالاهای ضبطی و کالاهای واگذاری‌شده به گمرک است. بنابراین گمرک معمولاً فروشنده مستقیم این کالاها نیست، بلکه کالا را برای انجام فرآیند فروش به سازمان مربوطه تحویل می‌دهد.
نقش سازمان جمع‌آوری و فروش اموال تملیکی چیست؟
این سازمان وظایفی مانند موارد زیر دارد:
- تحویل گرفتن کالاهای تعیین تکلیف‌شده؛
- نگهداری و مدیریت کالاها؛
- ارزیابی کالا؛
- انجام تشریفات فروش؛
- واریز وجوه حاصل از فروش طبق مقررات.
فرآیند کلی فروش کالای متروکه
مراحل معمول به شکل زیر است:
- مرحله اول: شناسایی کالا: گمرک کالاهایی را که شرایط متروکه یا ضبطی دارند مشخص می‌کند.
- مرحله دوم: اعلام و تعیین تکلیف قانونی: پس از طی مراحل قانونی، کالا برای فروش آماده می‌شود.
- مرحله سوم: تحویل به سازمان اموال تملیکی
- مرحله چهارم: ارزیابی و فروش: سازمان اموال تملیکی مطابق مقررات، کالا را به فروش می‌رساند.
- مرحله پنجم: تعیین تکلیف وجوه حاصل از فروش
اهمیت ماده ۳۳ برای واردکنندگان
عدم پیگیری به‌موقع فرآیند ترخیص می‌تواند باعث از دست رفتن کالا و انتقال آن برای فروش شود. به‌خصوص در کالاهایی که نیازمند مجوز هستند؛ هزینه توقف بالایی دارند یا مشمول محدودیت زمانی هستند.
اشتباهات رایج صاحبان کالا
- اشتباه اول: رها کردن کالا در گمرک: عدم اقدام در مهلت قانونی می‌تواند کالا را متروکه کند.
- اشتباه دوم: تأخیر در دریافت مجوزها: نداشتن مجوزهای لازم ممکن است باعث عدم امکان ترخیص و تعیین تکلیف کالا شود.
- اشتباه سوم: تصور امکان بازپس‌گیری آسان کالا پس از فروش: پس از طی فرآیند قانونی و فروش، بازگرداندن کالا بسیار دشوار یا غیرممکن خواهد بود.
- اشتباه چهارم: بی‌توجهی به اطلاعیه‌های گمرک: صاحب کالا باید وضعیت اظهارنامه و کالا را دائماً پیگیری کند.
نکته کلیدی برای فعالان تجارت خارجی
ماده ۳۳ نشان می‌دهد که توقف طولانی کالا در گمرک یک ریسک جدی تجاری است. مدیریت زمان ترخیص، پیگیری مجوزها، تکمیل اسناد و ارتباط مستمر با گمرک از مهم‌ترین وظایف یک واردکننده حرفه‌ای است.
متن ماده ۳۳ قانون امور گمرکی
کالای متروکه موضوع ماده (24) این قانون و کالای ضبطی و واگذاری به گمرک، توسط سازمان جمع آوری و فروش اموال تملیکی به عنوان مسؤول فروش کالای متروکه و ضبطی با رعایت مقررات مربوطه به فروش می‌رسد.
تبصره 1 ـ تا زمانی که کالا توسط سازمان یاد شده به فروش نرسیده است، صاحب کالا حق دارد پس از اعلام گمرک به سازمان مذکور برای انجام تشریفات قطعـی گمرکی و ترخیص کالای خود نـسبت به تسلیم اظهارنامه و یا تغییر عنوان اظهـار با رعایت مقررات مربوطه و پرداخت کلـیه وجوه متعلقه و سایر هـزینه های انجام شده اقدام نماید.
تبصره 2 ـ کالایی که پس از متروکه شدن، به انبارهای سازمان یاد شده منتقل می گردد نیز مشمول مقررات تبصره (1) این ماده می شود.
تبصره 3 ـ اموال در اختیار ولی فقیه که در قوانین و مقررات مربوطه مشخص شده است پس از صدور حکم مراجع قضائی ذی صلاح با رعایت مقررات مربوط به نهاد مأذون از سوی ولی فقیه تحویل می‌گردد.
