در تجارت خارجی، برخی شرکت‌ها مانند تولیدکنندگان بزرگ، صاحبان کالاهای حجیم و شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی، حجم بالایی از کالاهای وارداتی یا ترانزیتی دارند و انجام تمام تشریفات در گمرکات عمومی می‌تواند باعث افزایش هزینه و تأخیر شود. ماده ۳۲ قانون امور گمرکی یک امکان ویژه برای این دسته از فعالان ایجاد کرده است که شامل ایجاد واحد گمرکی اختصاصی در محل فعالیت صاحب کالا یا شرکت حمل‌ونقل، به شرط رعایت مقررات و ارائه تضمین، می‌باشد.

واحد گمرکی اختصاصی چیست؟

واحد گمرکی اختصاصی محلی است که گمرک اجازه می‌دهد در آن؛ کالاهای گمرک‌نشده نگهداری شود، تشریفات گمرکی انجام شود، مأموران گمرک مستقر شوند و کنترل‌های قانونی انجام گیرد.

تفاوت مهم این واحد با انبار اختصاصی این است که در واحد گمرکی اختصاصی، خود گمرک در محل حضور عملیاتی دارد و مأمور مستقر می‌کند.

چه کسانی می‌توانند درخواست واحد گمرکی اختصاصی کنند؟

طبق ماده ۳۲، گمرک می‌تواند با درخواست این گروه‌ها موافقت کند:

۱- صاحبان کالا مانند؛ کارخانه‌های بزرگ، شرکت‌های تولیدی، واردکنندگان عمده و شرکت‌هایی با واردات مستمر

۲- شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی مانند؛ شرکت‌های حمل دریایی، شرکت‌های حمل زمینی بین‌المللی و شرکت‌های لجستیکی

چه کالاهایی می‌توانند در واحد گمرکی اختصاصی نگهداری شوند؟

ماده ۳۲ تصریح می‌کند، کالاهای گمرک‌نشده به جز کالای ممنوع، بنابراین کالاهای مجاز و کالاهای مجاز مشروط (با رعایت مقررات مربوط) در واحد گمرکی اختصاصی قابل پذیرش هستند و کالاهای ممنوع غیرقابل پذیرشند.

شرایط ایجاد واحد گمرکی اختصاصی

ایجاد این واحد نیازمند موافقت گمرک است و معمولاً شامل موارد زیر می‌شود:

۱- ارائه درخواست توسط متقاضی: صاحب کالا یا شرکت حمل‌ونقل درخواست خود را به گمرک ارائه می‌کند.

۲- بررسی شرایط محل: گمرک شرایط محل را بررسی می‌کند، از جمله؛ امنیت محل، امکان کنترل کالا، قابلیت استقرار مأمور گمرک و امکانات لازم برای انجام تشریفات

۳- ارائه تضمین: گمرک برای اطمینان از اجرای تعهدات، تضمین دریافت می‌کند.

۴- استقرار مأموران گمرک: پس از موافقت، گمرک مأموران لازم را برای اجرای مقررات، کنترل کالا و انجام تشریفات گمرکی، در محل مستقر می‌کند.

وظایف و اختیارات گمرک در واحد اختصاصی

مأموران گمرک مستقر در این واحد وظایفی مانند کنترل ورود و خروج کالا، بررسی اسناد، انجام تشریفات اظهار، نظارت بر نگهداری کالا، کنترل موجودی کالا و جلوگیری از خروج غیرقانونی کالا، دارند.

تفاوت واحد گمرکی اختصاصی با انبار اختصاصی

موضوع	انبار اختصاصی	واحد گمرکی اختصاصی
هدف اصلی	نگهداری کالا	نگهداری + انجام تشریفات گمرکی
حضور مأمور گمرک	معمولاً نظارت و بازرسی	استقرار مأمور در محل
سطح کنترل گمرک	کمتر	بیشتر
مناسب برای	واردکنندگان دارای انبار	شرکت‌های بزرگ و پرحجم

مثال کاربردی

فرض کنید یک شرکت خودروسازی سالانه هزاران قطعه از خارج وارد می‌کند. نگهداری همه قطعات در گمرک و انتقال آنها به کارخانه زمان‌بر است. این شرکت می‌تواند درخواست ایجاد واحد گمرکی اختصاصی کند تا کالا در محل کارخانه نگهداری شود، مأمور گمرک در محل حضور داشته باشد، تشریفات گمرکی سریع‌تر انجام شود و خط تولید کمتر متوقف شود.

اشتباهات رایج درباره ماده ۳۲

• اشتباه اول: تصور اینکه واحد گمرکی اختصاصی منطقه آزاد است: این واحد همچنان کاملاً تحت کنترل گمرک است.
• اشتباه دوم: تصور خروج آزادانه کالا: خروج کالا بدون رعایت تشریفات قانونی ممنوع است.
• اشتباه سوم: بی‌توجهی به تضمین: ارائه تضمین شرط استفاده از این تسهیلات است.
• اشتباه چهارم: استفاده برای کالای ممنوع: ماده ۳۲ صراحتاً کالای ممنوع را مستثنی کرده است.

نکته کلیدی برای فعالان تجارت خارجی

ماده ۳۲ یکی از پیشرفته‌ترین تسهیلات قانون امور گمرکی برای شرکت‌های بزرگ است؛ زیرا به جای انتقال مکرر کالا بین گمرک و محل فعالیت، امکان انجام عملیات گمرکی در محل اختصاصی با حضور و نظارت مستقیم گمرک را فراهم می‌کند.

این ماده برای تولیدکنندگان بزرگ، هاب‌های لجستیکی و شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی اهمیت ویژه‌ای دارد.

متن ماده ۳۲ قانون امور گمرکی

به منظور نگهداری کالاهای گمرک نشده به جز کالای ممنوع، گمرک می تواند با تأسیس واحدهای گمرکی اختصاصی برای صاحبان کالاها و شرکتهای حمل و نقل بین المللی با اخذ تضمین موافقت کند و مأموران لازم را جهت اجرای مقررات و انجام تشریفات گمرکی در این اماکن مستقر نماید.

چگونگی انجام تشریفات گمرکی و نظارتهای مربوطه با رعایت این قانون در آیین نامه اجرائی مشخص می‌گردد.