در رویه عبور داخلی، کالا از یک گمرک به گمرک دیگر منتقل می‌شود تا تشریفات قطعی گمرکی در مقصد انجام شود. این انتقال دارای مهلت مشخص، پروانه عبور داخلی و مسئولیت تحویل کالا به گمرک مقصد است.
ماده ۶۲ قانون امور گمرکی ضمانت اجرای عدم تحویل کالا در مهلت مقرر را مشخص می‌کند و برای برخی شرایط خاص، امکان ارفاق قانونی نیز پیش‌بینی کرده است.
حکم اصلی ماده ۶۲
طبق ماده ۶۲ اگر کالای عبور داخلی به طور کامل یا به صورت جزئی در مهلت مقرر به گمرک مقصد نرسد، مشمول مقررات قاچاق گمرکی خواهد شد. تنها استثنا وقوع قوه قهریه (فورس ماژور)، است.
منظور از «وصول نشدن کالا» چیست؟
وصول کالا یعنی رسیدن محموله به گمرک مقصد، تحویل به مرجع گمرکی و ثبت ورود و خاتمه رویه عبور داخلی. صرف حرکت کالا در مسیر یا رسیدن به نزدیکی مقصد کافی نیست؛ بلکه باید تحویل رسمی انجام شود.
مثال عدم وصول کالا
یک محموله از گمرک بندرعباس با پروانه عبور داخلی به گمرک تهران منتقل می‌شود. مهلت تحویل ۱۰ روز است، اما پس از پایان مهلت، کالا هنوز به گمرک تهران تحویل نشده است. در صورت نبود دلیل موجه️، موضوع مشمول مقررات قاچاق گمرکی خواهد شد.
استثنای مهم: فورس ماژور
اگر عدم تحویل کالا ناشی از حادثه‌ای خارج از اختیار باشد، مقررات قاچاق اعمال نمی‌شود. نمونه‌های احتمالی فورس ماژور عبارتند از؛ سیل شدید، زلزله، بسته شدن مسیرهای اصلی به علت حوادث غیرقابل کنترل و سایر حوادث غیرقابل پیش‌بینی و غیرقابل دفع. البته وقوع فورس ماژور باید برای گمرک احراز شود و صرف ادعا کافی نیست.
تبصره ماده ۶۲؛ امکان پذیرش تأخیرهای خاص
قانون برای برخی شرایط اضطراری، راهکار پیش‌بینی کرده است. در موارد خاص مانند؛ بیماری راننده، تصادف و حوادث ناگوار که در آیین‌نامه اجرایی مشخص شده‌اند، گمرک می‌تواند با دریافت جریمه انتظامی موضوع ماده ۱۰۹ اجازه تحویل کالا را صادر کند.
شرط استفاده از تبصره ماده ۶۲
برای استفاده از این تسهیلات، دو شرط مهم وجود دارد:
شرط اول: وجود عذر خاص و قابل قبول مانند بیماری، تصادف یا حادثه غیرعادی.
شرط دوم: تحویل کالا حداکثر تا پنج روز پس از پایان اعتبار پروانه عبور داخلی با نظر گمرک انجام شود.
مسئولیت شرکت حمل‌ونقل و صاحب کالا
در عبور داخلی، مسئولیت تحویل کالا در مهلت مقرر اهمیت زیادی دارد. افراد مسئول باید مسیر حمل را کنترل کنند، مهلت پروانه را رعایت کنند، در صورت وقوع حادثه، سریعاً موضوع را به گمرک اطلاع دهند و مدارک اثباتی ارائه کنند.
مثال‌های کاربردی
مثال اول: تصادف کامیون
کامیون حامل کالای عبور داخلی در مسیر دچار تصادف می‌شود و به دلیل تعمیرات، ۳ روز تأخیر ایجاد می‌شود. اگر حادثه اثبات شود و کالا حداکثر تا ۵ روز تحویل شود، گمرک می‌تواند با دریافت جریمه انتظامی اجازه تحویل کالا را صادر کند.
مثال دوم: تأخیر بدون دلیل
راننده بدون دلیل موجه مسیر را متوقف می‌کند و کالا پس از پایان مهلت به گمرک مقصد می‌رسد. در نتیجه مشمول مقررات قاچاق گمرکی خواهد بود.
مثال سوم: از بین رفتن کالا در حادثه شدید
کالا در اثر حادثه‌ای خارج از کنترل از بین می‌رود. اگر فورس ماژور برای گمرک ثابت شود، مشمول حکم قاچاق نخواهد بود.
اشتباهات رایج فعالان عبور داخلی
- اشتباه اول: تصور اینکه تأخیر چند روزه همیشه قابل قبول است: خیر؛ فقط در موارد خاص و با نظر گمرک و رعایت مهلت پنج روزه امکان پذیرش وجود دارد.
- اشتباه دوم: اعلام نکردن حادثه به گمرک: عدم اطلاع‌رسانی می‌تواند باعث دشوار شدن اثبات عذر موجه شود.
- اشتباه سوم: بی‌توجهی به تاریخ اعتبار پروانه: تاریخ اعتبار پروانه عبور داخلی باید دقیقاً مدیریت شود.
- اشتباه چهارم: تصور اینکه تضمین، مسئولیت را محدود می‌کند: همانند ماده ۵۸، مسئولیت‌های قانونی ممکن است فراتر از تضمین‌های ارائه‌شده باشد.
نکته کلیدی برای فعالان تجارت خارجی
ماده ۶۲ نشان می‌دهد که در رویه عبور داخلی، زمان تحویل کالا به گمرک مقصد یک تعهد اساسی است. تأخیر بدون دلیل می‌تواند به تشکیل پرونده قاچاق گمرکی منجر شود، اما قانون برای حوادث واقعی و قابل اثبات مانند تصادف یا بیماری، امکان استفاده از جریمه انتظامی و ادامه تشریفات را فراهم کرده است. مدیریت دقیق زمان حمل، کنترل اعتبار پروانه و مستندسازی حوادث، مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از مشکلات گمرکی است.
متن ماده 62 قانون امور گمرکی
هرگاه کالای عـبور داخلی به طور کلی یا جزئی در مهلت مقرر به گمرک مقصد واصل نشود جز در موارد قوه قهریه (فورس ماژور)، مشمول مقررات قاچاق می گردد.
تبصره ـ در موارد خاص از قبیل معاذیری مانند بیماری و تصادف و پیشامدهای ناگوار که در آیین نامه اجرائی به تصویب هیأت وزیران می رسد، گمرک می تواند با اخذ جریمه انتظامی موضوع ماده (109) این قانون به صدور اجازه تحویل کالا به مرجع تحویل گیرنده اقدام نماید، مشروط بر این که حداکثر تا پنج روز با نظر گمرک از مهلت اعتبار پروانه عبور داخلی به گمرک مقصد، تحویل شود.
