در عمل، گاهی واردکننده یا نماینده قانونی او پس از ثبت اظهارنامه متوجه می‌شود که رویه گمرکی انتخاب‌شده یا عنوان اظهار کالا مناسب نبوده است. برای مثال، ممکن است کالا به اشتباه برای ورود قطعی اظهار شده باشد، در حالی که باید تحت رویه دیگری مانند ورود موقت یا مرجوعی اظهار می‌شد.
ماده ۴۶ قانون امور گمرکی به این موضوع پرداخته و شرایط تغییر عنوان اظهار کالا را مشخص کرده است. این ماده از یک سو انعطاف لازم را برای اصلاح اشتباهات فراهم می‌کند و از سوی دیگر، از سوءاستفاده از این امکان جلوگیری می‌کند.
حکم اصلی ماده ۴۶ چیست؟
اگر صاحب کالا، کالای خود را اظهار کرده باشد، می‌تواند تمام یا بخشی از کالا را با عنوان دیگری اظهار کند، مشروط بر اینکه، کالا هنوز از گمرک خارج نشده باشد و جریمه‌های مربوط به اظهار خلاف اولیه (در صورت تعلق) پرداخت شود. در این صورت، گمرک اظهار جدید را می‌پذیرد.
منظور از «عنوان دیگر» چیست؟
منظور از عنوان دیگر، تغییر رویه یا نوع اظهار گمرکی است؛ مانند تغییر از ورود قطعی به ورود موقت؛ ورود قطعی به مرجوعی یا رویه‌ای به رویه دیگر که قانون اجازه آن را داده باشد. بنابراین، ماده ۴۶ به معنای تغییر مشخصات کالا یا تغییر مالکیت نیست، بلکه ناظر بر تغییر نوع اظهار گمرکی است.
شرط اول: کالا نباید از گمرک خارج شده باشد: مهم‌ترین شرط استفاده از ماده ۴۶ این است که کالا هنوز از اماکن گمرکی ترخیص یا خارج نشده باشد. پس از خروج کالا از گمرک، امکان استفاده از این ماده وجود ندارد و تغییر اظهارنامه از این طریق امکان‌پذیر نیست.
شرط دوم: پرداخت جریمه اظهار خلاف: اگر اظهار اولیه دارای اشکال یا مغایرتی باشد که طبق قانون مستوجب جریمه باشد، صاحب کالا باید جریمه مربوط را پرداخت کند و سپس درخواست تغییر اظهار را ارائه دهد. بنابراین، تغییر اظهارنامه باعث از بین رفتن مسئولیت ناشی از اظهار خلاف نمی‌شود.
آیا می‌توان فقط بخشی از کالا را تغییر اظهار داد؟
بله. ماده ۴۶ صراحتاً اجازه داده است که تمام کالا یا فقط قسمتی از کالا با عنوان دیگری اظهار شود. این موضوع در محموله‌هایی که شامل چند نوع کالا هستند، کاربرد زیادی دارد.
تبصره ۱؛ تغییر به عبور داخلی شخصی
یکی از مهم‌ترین موارد تغییر اظهار، تبدیل اظهار به رویه عبور داخلی شخصی است. طبق تبصره ۱ این تغییر تنها در صورتی امکان‌پذیر است که شرایط ماده ۱۲۳ قانون امور گمرکی رعایت شود و گمرک نیز با آن موافقت کند. بنابراین، این تغییر حق مطلق صاحب کالا نیست و نیاز به موافقت گمرک دارد.
تبصره ۲؛ ممنوعیت تغییر اظهار در موارد قاچاق
تبصره ۲ یکی از مهم‌ترین محدودیت‌های ماده ۴۶ را بیان می‌کند. اگر اظهار صاحب کالا مشمول مقررات قاچاق گمرکی باشد، صاحب کالا حق تغییر عنوان اظهارنامه را ندارد.هدف قانون‌گذار جلوگیری از این است که افراد پس از کشف تخلف، با تغییر رویه گمرکی از آثار قانونی قاچاق فرار کنند.
مثال‌های کاربردی
مثال اول: اصلاح رویه قبل از ترخیص: یک شرکت کالایی را به اشتباه برای ورود قطعی اظهار کرده، اما مشخص می‌شود که باید تحت رویه ورود موقت اظهار می‌شد. تا زمانی که کالا از گمرک خارج نشده باشد و شرایط قانونی رعایت شود، امکان تغییر اظهار وجود دارد.
مثال دوم: تغییر بخشی از کالا: در یک محموله، بخشی از کالا باید مرجوع شود و بخش دیگر وارد کشور شود. در صورت احراز شرایط ماده ۴۶، امکان تغییر عنوان اظهار فقط برای همان بخش از کالا وجود دارد.
مثال سوم: کشف قاچاق: اگر گمرک تشخیص دهد که اظهار کالا مشمول مقررات قاچاق است، صاحب کالا دیگر نمی‌تواند با تغییر عنوان اظهارنامه از مسئولیت قانونی فرار کند.
اشتباهات رایج واردکنندگان
- اشتباه اول: تصور امکان تغییر اظهار پس از ترخیص: پس از خروج کالا از گمرک، ماده ۴۶ قابل اعمال نیست.
- اشتباه دوم: تصور اینکه تغییر اظهارنامه جریمه را از بین می‌برد: در صورت تعلق جریمه، ابتدا باید جریمه پرداخت شود.
- اشتباه سوم: نادیده گرفتن موافقت گمرک در عبور داخلی: تغییر به رویه عبور داخلی شخصی نیازمند موافقت گمرک است.
- اشتباه چهارم: تلاش برای تغییر اظهار در پرونده‌های قاچاق: در موارد مشمول مقررات قاچاق، قانون این امکان را به‌طور صریح ممنوع کرده است.
نکته کلیدی برای فعالان تجارت خارجی
ماده ۴۶ فرصتی برای اصلاح اشتباهات در انتخاب رویه گمرکی است، اما این فرصت محدود به قبل از ترخیص کالا و خارج از موارد قاچاق است. بنابراین، واردکنندگان باید پیش از ثبت اظهارنامه، نوع رویه گمرکی را با دقت انتخاب کنند و در صورت کشف اشتباه، پیش از خروج کالا برای اصلاح آن اقدام نمایند.
متن ماده 46 قانون امور گمرکی
اگر صاحب کالا، کالای خود را اظهار کرده باشد، چنانچه بخواهد تمام یا قسمتی از کالای خود را تحت عنوان دیگری اظهار نماید مشروط بر آن که کالا از گمرک خارج نشده باشد و جریمه های متعلقه مربوط به اظهار خلاف اولیه را پرداخت نماید، اظهار جدید آن پذیرفته می شود.
تبصره 1 ـ تغییر عنوان به عبور داخلی شخصی با رعایت ماده (123) این قانون موکول به موافقت گمرک است.
تبصره 2 ـ در مواردی که اظهار صاحب کالا مشمول مقررات قاچاق گردد صاحب آن، حق تبدیل عنوان اظهارنامه را ندارد.
