در رویه عبور داخلی، کالا با نظارت گمرک از یک گمرک به گمرک دیگر منتقل می‌شود. هنگام رسیدن کالا به مقصد، گمرک علاوه بر بررسی اسناد، وضعیت مهر و موم، پلمب گمرکی، محفظه حمل و مقدار و نوع کالا را کنترل می‌کند.
ماده ۶۳ قانون امور گمرکی تفاوت مهمی میان دو حالت قائل شده است:
- کسری کالا بدون نشانه تخلف؛
- کسری کالا همراه با دستکاری پلمب یا محفظه حمل.
حکم اول ماده ۶۳: کسری با پلمب سالم
طبق ماده ۶۳، اگر کالای عبور داخلی با کسری به گمرک مقصد تحویل شود، اما مهر و موم سالم باشد؛ پلمب دست‌نخورده باشد؛ محفظه حمل بار سالم باشد؛ هیچ دخل و تصرفی مشاهده نشود؛ موضوع مشمول مقررات کسر تخلیه خواهد بود.
کسر تخلیه چیست؟
کسر تخلیه به وضعیتی گفته می‌شود که مقدار کالای تحویلی کمتر از مقدار ثبت‌شده در اسناد باشد، اما این کسری ناشی از تخلف یا دستکاری محموله نباشد. دلایل احتمالی عبارتند از:
- اشتباه در بارگیری؛
- کسری طبیعی در برخی کالاها؛
- اختلاف وزن ناشی از شرایط حمل؛
- اشتباهات عملیاتی.
در این حالت، موضوع در چارچوب مقررات گمرکی رسیدگی می‌شود و لزوماً قاچاق محسوب نمی‌شود.
حکم دوم ماده ۶۳: کسری همراه با دستکاری پلمب
اگر مهر و موم یا پلمب شکسته باشد؛ در محفظه حمل دخل و تصرف شده باشد و همزمان کسری کالا مشاهده شود، کالا مشمول مقررات قاچاق گمرکی خواهد بود.
چرا شکستن پلمب اهمیت زیادی دارد؟
پلمب گمرکی نشانه کنترل و نظارت گمرک بر کالا است. شکستن یا دستکاری پلمب می‌تواند نشان‌دهنده برداشت کالا در مسیر؛ تعویض یا جابه‌جایی کالا؛ مخفی کردن بخشی از محموله و نقض کنترل گمرکی، باشد. به همین دلیل قانون برخورد شدیدتری پیش‌بینی کرده است.
تفاوت دو وضعیت اصلی ماده ۶۳
|
وضعیت محموله |
نتیجه قانونی |
|
کسری کالا + پلمب سالم + عدم دخل و تصرف |
کسر تخلیه |
| کسری کالا + شکست پلمب یا دستکاری |
قاچاق گمرکی |
| کسری و شکست پلمب ناشی از فورس ماژور |
ابطال تضمین و تعهد |
حکم فورس ماژور در ماده ۶۳
اگر کسری کالا و شکستن مهر و موم یا پلمب ناشی از قوه قهریه (فورس ماژور) باشد، قانون مقرر کرده است تضمین ابطال می‌شود و تعهد از بین می‌رود. البته باید وقوع فورس ماژور برای گمرک احراز شود.
مثال‌های کاربردی
مثال اول: کسری بدون تخلف:
یک کانتینر با پلمب سالم به گمرک مقصد می‌رسد. اظهار شده ۱۰۰۰ بسته و تحویل ۹۹۸ بسته. بررسی نشان می‌دهد پلمب سالم است و هیچ اثری از باز شدن کانتینر وجود ندارد. نتیجه؛ رسیدگی طبق مقررات کسر تخلیه.
مثال دوم: کسری همراه با شکست پلمب
کانتینر به مقصد می‌رسد، پلمب شکسته است و ۵۰ بسته کالا کم شده است. نتیجه؛ موضوع مشمول مقررات قاچاق گمرکی خواهد بود.
مثال سوم: حادثه طبیعی
در مسیر، کامیون در اثر سیل شدید واژگون می‌شود، پلمب از بین می‌رود و بخشی از کالا تلف می‌شود. اگر گمرک وقوع فورس ماژور را تأیید کند، تضمین و تعهد ابطال خواهد شد.
مسئولیت‌های مهم شرکت‌های حمل‌ونقل
برای جلوگیری از مشکلات ناشی از ماده ۶۳، شرکت حمل‌ونقل باید؛
- سلامت پلمب را در طول مسیر کنترل کند؛
- از توقف‌های غیرضروری جلوگیری کند؛
- مسیر حمل را مدیریت کند؛
- در صورت حادثه، فوراً گزارش و مستندسازی کند؛
اشتباهات رایج فعالان تجارت
- اشتباه اول: تصور اینکه هر کسری کالا قاچاق است: خیر. اگر پلمب سالم باشد و دخل و تصرفی وجود نداشته باشد، موضوع می‌تواند کسر تخلیه محسوب شود.
- اشتباه دوم: باز کردن پلمب در مسیر بدون مجوز: این اقدام می‌تواند وضعیت کالا را از یک کسری ساده به موضوع قاچاق تبدیل کند.
- اشتباه سوم: نداشتن مستندات حادثه: در موارد فورس ماژور، اثبات حادثه اهمیت اساسی دارد.
- اشتباه چهارم: بی‌توجهی به وضعیت پلمب هنگام تحویل: اولین بررسی گمرک مقصد معمولاً سلامت پلمب و محفظه حمل است.
نکته کلیدی برای فعالان تجارت خارجی
ماده ۶۳ نشان می‌دهد که در عبور داخلی، صرف وجود کسری کالا به تنهایی به معنای قاچاق نیست. عامل تعیین‌کننده، وضعیت کنترل‌های گمرکی مانند سلامت پلمب و نبودن آثار دستکاری است. بنابراین، حفظ امنیت محموله، کنترل مسیر حمل و ثبت فوری حوادث، نقش مهمی در جلوگیری از تبدیل یک کسری عادی به پرونده قاچاق گمرکی دارد.
متن ماده 63 قانون امور گمرکی
در مواردی که کالای عبور داخلی با کسری، تحویل گمرک مقصد گردد، در صورت سالم بودن مهر و موم و پلمب و محفظه حمل بار و عدم دخل و تصرف مشمول مقررات کسر تخلیه می‌شود.
کالای عبوری در صورت دخل و تصرف در مهر و موم و پلمب و مشاهده کسری، مشمول قاچاق گمرکی است.
در صورتی که کسری و فک مهر و موم و پلمب، ناشی از قوه قهریه (فورس ماژور) باشد تضمین و تعهد، ابطال می‌شود.
