یکی از اصول اساسی در رویه صدور موقت این است که گمرک باید اطمینان پیدا کند کالایی که به کشور بازگشته، همان کالایی است که قبلاً بهصورت موقت از کشور خارج شده است. برای این منظور، گمرک هنگام خروج کالا از ابزارهای شناسایی مانند؛ مهر و موم (Seal)، پلمب، علائم اختصاصی، شماره سریال و برچسب یا سایر نشانههای شناسایی، استفاده میکند. ماده ۷۳ قانون امور گمرکی آثار از بین رفتن این علائم را بیان میکند.
حکم اصلی ماده ۷۳
طبق ماده ۷۳ اگر هنگام بازگشت کالا مهر و موم؛ پلمب؛ یا سایر علائم شناسایی نصبشده توسط گمرک؛ از بین رفته باشد و گمرک نتواند احراز کند که کالا همان کالای صادرشده است، کالا مانند یک کالای وارداتی تلقی میشود و تمام مقررات مربوط به کالاهای ورودی درباره آن اجرا خواهد شد.
هدف قانونگذار از این حکم
هدف اصلی این ماده جلوگیری از تعویض کالا، جلوگیری از سوءاستفاده از رویه صدور موقت، حفظ امکان شناسایی دقیق کالا و صیانت از حقوق دولت میباشد. اگر امکان احراز هویت کالا وجود نداشته باشد، گمرک نمیتواند مزایای صدور موقت را اعمال کند.
چه علائمی ممکن است برای شناسایی کالا استفاده شود؟
بسته به نوع کالا، گمرک ممکن است از روشهای مختلفی برای شناسایی استفاده کند، از جمله؛ پلمب گمرکی؛ مهر و موم بستهها؛ شماره سریال دستگاه؛ پلاک شناسایی؛ حک یا علامت اختصاصی؛ عکس و مشخصات فنی ثبتشده در پرونده و سایر روشهای پیشبینیشده در مقررات.
پیامد از بین رفتن علائم
اگر گمرک نتواند احراز کند که کالا همان کالای صادرشده است، کالا دیگر کالای بازگشتی محسوب نمیشود، بلکه یک کالای وارداتی جدید تلقی خواهد شد. در نتیجه، تمامی مقررات مربوط به واردات درباره آن اعمال میشود.
آثار عملی این موضوع
در چنین شرایطی ممکن است؛
- تشریفات کامل واردات انجام شود
- حقوق ورودی و سایر وجوه قانونی مطالبه شود
- مجوزهای لازم برای واردات بررسی گردد
- محدودیتهای مربوط به واردات اعمال شود.
بنابراین، از بین رفتن علائم شناسایی میتواند هزینه و زمان ترخیص را بهطور قابلتوجهی افزایش دهد.
مثال کاربردی
فرض کنید یک شرکت ایرانی دستگاه CNC را برای تعمیر به آلمان ارسال میکند. هنگام خروج شماره سریال دستگاه ثبت میشود و پلمب گمرکی روی بسته نصب میشود. در زمان بازگشت پلمب از بین رفته است و شماره سریال نیز مخدوش شده و قابل خواندن نیست. گمرک نمیتواند احراز کند که دستگاه همان دستگاه قبلی است. در این حالت، طبق ماده ۷۳ دستگاه بهعنوان کالای وارداتی تلقی شده و مقررات واردات درباره آن اجرا میشود.
چه زمانی ماده ۷۳ اجرا نمیشود؟
اگرچه پلمب یا مهر از بین رفته باشد، اما گمرک از طریق دلایل و مستندات معتبر دیگر بتواند هویت کالا را احراز کند، ممکن است نیازی به اعمال مقررات ماده ۷۳ نباشد. بنابراین، صرف از بین رفتن پلمب کافی نیست؛ شرط اصلی این ماده، غیرممکن بودن تشخیص عین کالا است.
راهکارهای جلوگیری از بروز مشکل
فعالان تجاری بهتر است؛
- از سلامت پلمب و مهر گمرکی در طول حمل اطمینان حاصل کنند
- از کالا و شماره سریال آن قبل از خروج عکس و مستندات تهیه کنند
- در صورت باز شدن پلمب به دلایل فنی یا قانونی، مدارک و گزارشهای مربوط را نگهداری کنند
- هرگونه تغییر در وضعیت کالا را فوراً به مراجع ذیربط اطلاع دهند.
اشتباهات رایج
- اشتباه اول: بیتوجهی به حفظ پلمب و علائم شناسایی در زمان حمل.
- اشتباه دوم: تعویض بستهبندی یا حذف علائم گمرکی بدون هماهنگی با مراجع ذیصلاح.
- اشتباه سوم: فرض اینکه صرف ارائه اسناد حمل برای احراز هویت کالا کافی است؛ در حالی که در برخی موارد، گمرک نیاز به تطبیق فیزیکی و علائم شناسایی دارد.
نکته کلیدی برای فعالان تجارت خارجی
ماده ۷۳ اهمیت حفظ علائم شناسایی گمرکی را نشان میدهد. در رویه صدور موقت، بازگرداندن کالا بهتنهایی کافی نیست؛ صاحب کالا باید امکان احراز هویت همان کالای صادرشده را نیز برای گمرک فراهم کند. هرگونه آسیب به پلمب یا علائم شناسایی که تشخیص کالا را ناممکن کند، میتواند باعث شود کالا مانند یک واردات جدید تلقی شده و مشمول تشریفات و هزینههای واردات شود.
متن ماده 73 قانون امور گمرکی
هرگاه در موقع بازگشت کالا مهر و موم و پلمب یا علائم دیگری که از طـرف گمرک روی بسـته ها یا محتویات بسته های ضروری الصاق گردیده است از بین رفته باشد و تشخیص عین کالا برای گمرک ممکن نباشد کالای مورد بحث مانند کالایی که به کشور وارد می شود محسوب و مقررات کالای ورودی درباره آن اجراء می گردد.
