گاهی کالایی که از کشور صادر شده است، به دلایلی مانند عدم پذیرش خریدار خارجی، مغایرت با سفارش، مشکلات کیفی و مشکلات اسنادی یا تجاری، بدون آنکه در خارج از کشور مورد استفاده قرار گرفته باشد، دوباره به ایران بازگردانده می‌شود. ماده ۶۵ قانون امور گمرکی شرایط ورود مجدد این کالاها را مشخص کرده است.

حکم اصلی ماده ۶۵

طبق ماده ۶۵ ترخیص کالای صدور قطعی که بدون استفاده به کشور بازگشت داده می‌شود، منوط به ارائه اسناد صادراتی و انجام برخی الزامات قانونی است. بنابراین، کالایی که قبلاً با رویه صدور قطعی از کشور خارج شده، برای ورود مجدد نیازمند بررسی و رعایت شرایط خاص است.

شرایط ترخیص کالای صادراتی برگشتی

برای ترخیص کالای برگشتی، صادرکننده باید موارد زیر را فراهم کند:

الف) ارائه اسناد صدور مربوطه

مهم‌ترین مدرک، اسناد صادرات قبلی است، مانند پروانه صادراتی، اظهارنامه صادراتی، اسناد حمل و مدارک مربوط به خروج کالا. هدف این است که گمرک احراز کند کالا همان کالای صادرشده است و قبلاً از کشور خارج شده است.

ب) ارائه گواهی‌های مورد نیاز

بر حسب نوع کالا ممکن است ارائه گواهی‌ قرنطینه‌ای برای کالاهایی مانند محصولات کشاورزی، مواد گیاهی و برخی محصولات غذایی؛ گواهی بهداشتی برای کالاهایی مانند مواد غذایی، محصولات دامی؛ کالاهای مرتبط با سلامت و گواهی ایمنی برای کالاهایی که مشمول استانداردها و الزامات ایمنی هستند، الزامی باشد.

بازپرداخت وجوه دریافتی و اعاده امتیازات صادراتی

یکی از نکات مهم ماده ۶۵ این است که اگر صادرکننده هنگام صادرات از مزایایی استفاده کرده باشد، در زمان برگشت کالا باید آن مزایا را برگرداند. موارد قابل اعاده عبارتند از؛ وجوه دریافتی مرتبط با صادرات، جوایز صادراتی، امتیازات استفاده‌شده بابت صادرات.

مثال:

شرکتی کالایی را صادر کرده و بابت صادرات مشوق صادراتی دریافت کرده است. بعد کالا به دلیل عدم پذیرش مشتری خارجی به ایران برگردانده می‌شود. در این حالت️ قبل از ترخیص، باید وضعیت مشوق یا جایزه صادراتی تعیین تکلیف و حسب مقررات بازگردانده شود.

کالای برگشتی که در خارج تعمیر شده است

طبق تبصره ماده ۶۵ اگر کالا در خارج از کشور استفاده شده باشد یا تعمیر شده باشد و یا تغییراتی روی آن انجام شده باشد، ترخیص آن طبق شرایطی خواهد بود که در آیین‌نامه اجرایی قانون تعیین شده است. زیرا در این حالت کالا دیگر دقیقاً همان وضعیت زمان صادرات را ندارد.

مثال‌های کاربردی

مثال اول: برگشت کالای بدون استفاده

یک شرکت ایرانی ۱۰ تن محصول غذایی به عراق صادر می‌کند. خریدار به دلیل مشکل بسته‌بندی کالا را قبول نمی‌کند و کالا بدون مصرف به ایران برمی‌گردد. در نتیجه با ارائه اسناد صادرات و مجوزهای لازم، امکان ترخیص طبق ماده ۶۵ وجود دارد.

مثال دوم: برگشت ماشین‌آلات تعمیرشده

یک دستگاه صنعتی صادر می‌شود و در کشور مقصد چند ماه کار می‌کند؛ سپس برای تعمیر به ایران بازگردانده می‌شود. این کالا دیگر «بدون استفاده» محسوب نمی‌شود. در نتیجه مشمول مقررات خاص تبصره ماده ۶۵ خواهد بود.

نکات مهم برای صادرکنندگان

۱- اسناد صادرات را نگهداری کنید: بدون مدارک صادرات قبلی، اثبات سابقه کالا دشوار خواهد بود.

۲- قبل از بازگشت کالا موضوع را بررسی کنید: بازگشت کالا ممکن است بر تعهدات ارزی، مشوق‌های صادراتی و مسائل مالیاتی، اثر داشته باشد.

۳- تفاوت استفاده و عدم استفاده مهم است: کالایی که در خارج مصرف یا تعمیر شده، شرایط متفاوتی دارد.

نکته کلیدی برای فعالان تجارت خارجی

ماده ۶۵ از یک طرف امکان بازگشت کالای صادراتی را فراهم می‌کند و از طرف دیگر مانع استفاده همزمان از مزایای صادرات و برگشت کالا بدون تعیین تکلیف آن مزایا می‌شود. صادرکنندگان باید قبل از بازگرداندن کالا، وضعیت اسناد صادراتی، مجوزهای لازم و تعهدات ناشی از صادرات را بررسی کنند.

متن ماده 65  قانون امور گمرکی

ترخیص کالای صدور قطعی که بدون استفاده به کشور بازگشت داده می شود منوط به ارائه اسناد صدور مربوطه و حسب مورد گواهیهای قرنطینه ای و بهداشتی و ایمنی و بازپرداخت وجوه دریافتی و اعاده امتیازات استفاده شده و جوایز صادراتی بابت صدور کالا است.

تبصره ـ ترخیص کالای برگشتی که در خارج مورد استفاده یا تعمیر قرار گرفته، طبق شرایطی است که در حدود مقررات این قانون در آیین نامه اجرائی تعیین می شود.