بهطور کلی نمیتوان بهصورت آزادانه کالا را با ارز آزاد وارد کرد و بعداً ارز دولتی/ترجیحی یا ارز تخصیصیافته را جایگزین همان معامله کرد؛ چون نوع ارز و روش تأمین ارز بخشی از اطلاعات رسمی ثبت سفارش و فرآیند واردات است. اما در عمل چند حالت وجود دارد:
۱. واردات با ارز آزاد (بدون استفاده از ارز دولتی)
اگر ثبت سفارش و مقررات اجازه دهد، واردکننده میتواند از روشهایی مانند؛ ارز خود (منشأ ارز شخصی)، ارز حاصل از صادرات خود یا دیگران (طبق مقررات) یا سایر روشهای مجاز، استفاده کند و واردات انجام دهد. در این حالت، همان روش تأمین ارز مبنای پرونده است.
۲. بعداً دریافت ارز دولتی یا ترجیحی
اگر منظور این است که «الان کالا را با ارز آزاد بخرم، بعداً که ارز ترجیحی گرفتم هزینهاش را جبران کنم»، این معمولاً بهصورت ساده امکانپذیر نیست، زیرا؛
- تخصیص ارز به ثبت سفارش مشخص وصل است.
- نوع کالا، تعرفه، مقدار، ارزش و شرایط آن بررسی میشود.
- تغییر روش تأمین ارز ممکن است نیازمند اصلاحات رسمی باشد.
۳. اگر ثبت سفارش با ارز دولتی انجام شده باشد ولی کالا با ارز دیگر پرداخت شده باشد
این وضعیت میتواند مشکلساز شود، چون ممکن است:
- اسناد بانکی با اسناد تجاری تطابق نداشته باشد.
- منشأ ارز مورد ایراد قرار گیرد.
- تعهدات واردکننده دچار مشکل شود.
۴. مواردی که ممکن است تغییر روش ارز انجام شود
در برخی شرایط ممکن است با اصلاح ثبت سفارش و طی فرآیندهای مربوط، نوع ارز تغییر کند و روش تأمین ارز اصلاح شود. اما باید قبل از اقدام و با رعایت مقررات انجام شود.
مثال: شرکت «الف» برای واردات ذرت دامی ثبت سفارش کرده است. حالت درست به شرح زیر است؛
- ثبت سفارش مشخص
- نوع ارز مشخص
- پرداخت طبق همان روش
- ترخیص با همان اطلاعات
حالت پرریسک:
- خرید و پرداخت با ارز آزاد
- بعد درخواست ارز ترجیحی برای همان محموله بدون اصلاح رسمی
نتیجه
ارز آزاد و ارز دولتی دو مسیر متفاوت هستند. جایگزینی بعدی ارز معمولاً یک «تسویه داخلی» ساده نیست و باید از مسیرهای رسمی سامانهای و بانکی انجام شود.
