تفاوت سه روش اصلی استفاده از ارز صادراتی:

موضوع	واگذاری کوتاژ صادراتی به دیگران	واردات در مقابل صادرات خود	فروش ارز صادراتی (سامانه‌های رسمی طبق مقررات روز)
مفهوم	صادرکننده ارزش صادراتی خود را به یک واردکننده دیگر منتقل می‌کند	صادرکننده با ارز صادراتی خودش برای واردات خودش استفاده می‌کند	صادرکننده ارز حاصل از صادرات را طبق سازوکار رسمی به چرخه ارزی می‌سپارد
طرف مقابل	شخص/شرکت واردکننده دیگر	خود صادرکننده	سامانه/بانک/بازار رسمی طبق ضوابط
مالک کالا در واردات	واردکننده طرف مقابل	خود صادرکننده	بستگی به معامله ارز دارد
نیاز به واردکننده دیگر	دارد	ندارد	ندارد
استفاده از ثبت سفارش	ثبت سفارش واردکننده دیگر	ثبت سفارش خود صادرکننده	مربوط به فرآیند تأمین ارز
رفع تعهد ارزی صادرکننده	با انتقال صحیح ارزش صادراتی انجام می‌شود	با واردات انجام‌شده توسط خود صادرکننده	طبق مقررات مربوط به فروش/بازگشت ارز
کنترل بیشتر دست چه کسی است؟	کمتر (وابسته به طرف مقابل)	بیشتر (چون همه مراحل دست خود صادرکننده است)	وابسته به مقررات رسمی

 مثال ساده:

فرض کنید شرکت «الف» ۵۰۰ هزار دلار صادرات انجام داده است.

روش ۱: واگذاری کوتاژ

• شرکت الف صادرات کرده.
• شرکت «ب» واردکننده ماشین‌آلات است.
• الف ارزش صادراتی را به ب منتقل می‌کند.
• ب از آن برای واردات استفاده می‌کند.

روش ۲: واردات در مقابل صادرات خود

• شرکت الف خودش ماشین‌آلات یا مواد اولیه وارد می‌کند.
• ارزش صادراتی خودش را برای واردات خودش مصرف می‌کند.

روش ۳: فروش ارز صادراتی

• شرکت الف ارز صادراتی را طبق مسیر رسمی تعیین‌شده عرضه می‌کند.
• واردکنندگان یا متقاضیان طبق مقررات از آن استفاده می‌کنند.

از نظر عملی برای صادرکننده:

اگر صادرکننده:

• واردات مورد نیاز دارد معمولاً واردات در مقابل صادرات خود جذاب‌تر است.
• واردات ندارد ولی می‌خواهد تعهد ارزی را مدیریت کند، واگذاری کوتاژ می‌تواند مطرح باشد.
• دنبال مسیر رسمی عرضه ارز است، فروش ارز صادراتی مطرح می‌شود.

یک مثال عملی:

فرض کنید شرکت الف در ایران

• کالا: مفتول آلومینیوم
• ارزش صادرات: ۱۰۰٬۰۰۰ دلار
• صادرات انجام شده و کوتاژ صادراتی صادر شده است.
• صادرکننده باید تعهد ارزی خود را رفع کند.

شرکت ب نیز می‌خواهد:

• یک دستگاه صنعتی وارد کند.
• ثبت سفارش معتبر دارد.
• نیاز به تأمین ارز دارد.

مرحله ۱: توافق صادرکننده و واردکننده

شرکت الف و ب توافق می‌کنند که ارزش صادراتی ۱۰۰ هزار دلار منتقل شود.

مثلاً:

• شرکت ب بابت دریافت این امکان، مبلغ توافقی به شرکت الف پرداخت می‌کند (طبق توافق و مقررات).
• مشخصات ثبت سفارش شرکت ب دریافت می‌شود.

مرحله ۲: انتقال کوتاژ

شرکت الف وارد سامانه جامع تجارت می‌شود:

واگذاری پروانه صادراتی→مدیریت تعهدات ارزی صادرات→ عملیات ارزی

اطلاعات شامل؛ شماره کوتاژ صادراتی، ارزش قابل واگذاری، شناسه واردکننده و اطلاعات ثبت سفارش ثبت می‌شود.

مرحله ۳: تأیید واردکننده

شرکت ب وارد سامانه می‌شود و انتقال را تأیید می‌کند. پس از تأیید، ارزش صادراتی از تعهد شرکت الف خارج می‌شود و شرکت ب می‌تواند از این ارزش برای واردات خود استفاده کند.

مرحله ۴: واردات شرکت ب

شرکت ب با این منبع ارز فرآیند تأمین ارز را انجام می‌دهد و کالا را وارد و ترخیص می‌کند.

چند حالت مهم:

حالت اول: صادرات ۱۰۰ هزار دلار، واردات ۸۰ هزار دلار

• فقط ۸۰ هزار دلار منتقل می‌شود.
• ۲۰ هزار دلار باقی می‌ماند و صادرکننده باید برای آن تصمیم بگیرد.

حالت دوم: ارزش کوتاژ ۱۰۰ هزار دلار ولی ارزش قابل استفاده به علت هزینه‌ها یا مقررات کمتر است

• ارزش قابل واگذاری ممکن است ۹۵ هزار دلار باشد.

حالت سوم: صادرکننده خودش واردکننده هم باشد

در این حالت ممکن است از روش واردات در مقابل صادرات خود استفاده کند و نیازی به انتقال به شخص دیگر نباشد.

مدارکی که معمولاً بین طرفین بررسی می‌شود:

• تصویر پروانه صادراتی/کوتاژ
• کارت بازرگانی
• اطلاعات اظهارنامه صادراتی
• ثبت سفارش واردکننده
• قرارداد یا توافق واگذاری

یک نکته مهم: انتقال کوتاژ صادراتی فقط یک معامله بین دو نفر نیست؛ باید در سامانه و مطابق مقررات رفع تعهد ارزی ثبت و پذیرفته شود.