مدت مجاز نگهداری کالا در انبارهای گمرکی سه ماه از تاریخ تحویل کالا به انبار گمرکی است. اگر صاحب کالا درخواست کتبی تمدید بدهد یا شرکت حملونقل برای کالای عبوری درخواست کند و گمرک علت را موجه تشخیص دهد، این مدت حداکثر دو ماه دیگر قابل تمدید است. پس حداکثر زمان معمول ۵ ماه خواهد بود. اگر در این مدت صاحب کالا برای انجام تشریفات گمرکی و پرداخت وجوه اقدام نکند کالا مشمول مقررات متروکه میشود.
ورود کالا به گمرک آغاز شمارش زمان است؛ گمرک محل نگهداری نامحدود کالا نیست. تاجر باید از همان زمان ورود:
- اسناد را آماده کند،
- مجوزها را پیگیری کند،
- ارز و پرداختها را مدیریت کند،
- فرآیند ترخیص را آغاز نماید.
مثال: فرض کنید یک شرکت ایرانی یک کانتینر ماشینآلات از چین وارد میکند و کالا در تاریخ اول فروردین تحویل انبار گمرکی میشود. مهلت عادی ترخیص تا پایان خرداد است. اگر شرکت به دلیل مشکل دریافت مجوز، درخواست تمدید کند و گمرک موافقت نماید، حداکثر تا پایان مرداد فرصت خواهد داشت. اگر اقدامی انجام نشود، کالا وارد فرآیند متروکه میشود.
مفهوم کالای متروکه
کالای متروکه یعنی کالایی که صاحب آن در مهلت قانونی؛ برای ترخیص اقدام نکرده، هزینهها و حقوق قانونی را پرداخت نکرده یا تشریفات لازم را انجام نداده است. کالای متروکه ممکن است طبق مقررات مربوط به سازمان اموال تملیکی اعلام شود یا به فروش برسد و یا تعیین تکلیف قانونی شود.
نکات بسیار مهم ماده ۲۴ قانون امور گمرکی
- نکته اول: شروع زمان از اولین انبار است. اگر کالا چند بار جابهجا شود، مثلاً از بندر به انبار دالی و سپس به انبار دیگر منتقل شود، زمان توقف از اولین انبار گمرکی محاسبه میشود. بنابراین انتقال کالا به انبار دیگر، زمان را از صفر شروع نمیکند.
- نکته دوم: کالای فاسدشدنی حساستر است: طبق تبصره ۱ ماده 24 اگر امکانات مناسب برای نگهداری کالاهای؛ فاسدشدنی یا دارای هزینه نگهداری بالا در انبار گمرکی وجود نداشته باشد، باید سریعاً ترخیص شود یا با مسئولیت صاحب کالا و نظارت گمرک به محل مناسب منتقل شود. در غیر این صورت، مرجع تحویلگیرنده مسئول فساد یا خرابی کالا نیست.
- نکته سوم: پس از صدور سند ترخیص نیز تأخیر خطرناک است. طبق تبصره ۲ این ماده اگر برای کالاسند ترخیص یا مجوز فروش صادر شده باشد، اما کالا ظرف یک ماه خارج نشود، ممکن است مشمول مقررات متروکه شود.
- نکته چهارم: تأخیر ناشی از تصمیم گمرک، متروکه نیست. طبق تبصره ۳، اگر کالا صرفاً منتظر اعلام نظر قطعی گمرک باشد، مانند؛ بررسی ارزش، بررسی تعرفه یا اظهار نظر کارشناسی، این مدت باعث متروکه شدن کالا نمیشود.
ارتباط با سایر قوانین و مقررات
ماده ۲۴ با موارد زیر ارتباط مستقیم دارد:
- ماده ۲۳ قانون امور گمرکی (انبارهای گمرکی)
- مقررات کالای متروکه
- سازمان جمعآوری و فروش اموال تملیکی
- مقررات مناطق آزاد و ویژه اقتصادی
- آییننامه اجرایی قانون امور گمرکی
اشتباهات رایج تجار و بازرگانان
- اشتباه اول: تا زمانی که کالا در گمرک است، عجلهای وجود ندارد.
واقعیت: زمان قانونی توقف محدود است و هزینهها نیز افزایش مییابد.
- اشتباه دوم: انتقال کالا به انبار دیگر، زمان را تمدید میکند.
واقعیت: مهلت از اولین ورود به انبار گمرکی محاسبه میشود.
- اشتباه سوم: اگر مشکل از گمرک باشد، کالا متروکه میشود.
واقعیت: طبق تبصره ۳، توقف ناشی از انتظار اعلام نظر قطعی گمرک مشمول متروکه شدن نیست.
توصیه مدیریتی
یک مدیر بازرگانی حرفهای برای هر محموله یک تقویم کنترل ایجاد میکند:
- روز ورود کالا: ثبت تاریخ شروع مهلت
- هفته اول: کنترل اسناد و مجوزها
- ماه اول: شروع جدی فرآیند ترخیص
- قبل از پایان ماه سوم: در صورت نیاز، درخواست تمدید
وضعیت: یک شرکت ایرانی یک دستگاه تولیدی به ارزش ۵۰۰ هزار دلار وارد میکند. مشکل این است که مجوز فنی دستگاه آماده نیست و شرکت ترخیص را به تأخیر میاندازد. پس از سه ماه، هزینه انبارداری افزایش یافته و شرکت درخواست تمدید ارائه میکند. گمرک پس از بررسی، علت را موجه تشخیص میدهد و دو ماه تمدید میکند. اما شرکت در پایان مهلت تمدیدی نیز اقدام نمیکند.
نتیجه: کالا مشمول مقررات متروکه میشود و ریسک از دست رفتن کنترل کالا افزایش مییابد.
درس مدیریتی ماده ۲۴
در تجارت خارجی، زمان یک هزینه پنهان است. کالایی که بهموقع ترخیص نشود، حتی اگر خرید آن سودآور بوده باشد، میتواند به یک زیان تجاری تبدیل شود.
متن ماده 24 قانون امور گمرکی
مدت مجاز نگهداری کالا در انبارهای گمرکی از تاریخ تحویل کالا به این اماکن سه ماه است. در صورت تقاضای کتبی صاحبان کالا یا شرکتهای حمل و نقل در مورد کالای عبوری و وجود علل موجه به تشخیص گمرک و با پرداخت هزینه انبارداری تا تاریخ موافقت گمرک این مدت حداکثر تا دو ماه دیگر قابل تمدید است. در صورتی که ظرف مهلت مقرر صاحب کالا برای انجام تشریفات گمرکی و پرداخت وجوه متعلقه اقدام ننماید کالا مشمول مقررات متروکه میشود. چنانچه کالا به انبارهای گمرکی متعدد منتقل و نگهداری شود مدت توقف از زمان ورود کالا به اولین انبار گمرکی محاسبه می شود. مهلت توقف مرسولات پستی غیرتجاری تابع مقررات پست است.
تبصره 1 ـ در صورتی که امکانات لازم برای نگهداری کالای فاسد شدنی و کالایی که نگهداری آن هزینه اضافی ایجاد میکند، در انبارهای گمرکی موجود نباشد، باید بلافاصله پس از تخلیه و تحویل، ترخیص و یا با مسؤولیت صاحب کالا و نظارت گمرک به انبار مناسب منتقل شود. در غیر این صورت، مرجع تحویل گیرنده هیچ گونه مسؤولیتی در قبال ضایع یا فاسد شـدن آنها ندارد و گمرک بلافاصـله مقررات متروکه را در مورد آن کالا اعمال می نماید.
تبصره 2 ـ چنانچه ظرف یک ماه کالاهایی که برای آن سند ترخیص یا فروش صادر گردیده است از انبارها خارج نشود مشمول مقررات متروکه می شود. این مهلت با اعلام موافقت مرجع تحویل گیرنده و گمرک قابل تمدید است.
تبصره 3 ـ تا زمانی که کالا به انتظار اعلام نظر قطعی گمرک در انبارهای گمرکی متوقف گردد، کالا متروکه نمی شود.
تبصره 4 ـ تعیین مهلت توقف کالا در مناطق آزاد و مناطق ویژه اقتصادی بر اساس ضوابط قانونی مناطق مذکور در اختیار سازمانهای مسؤول این مناطق است. کالاهایی که در این مناطق پس از انقضاء مهلتهای اعطائی توسط سازمانهای مذکور مهلت منقضی، اعلام می شوند نیز مشمول مقررات کالای متروکه میگردند.
