در بسیاری از موارد، کالا پس از ورود به کشور در همان گمرک مرزی ترخیص نمی‌شود. ممکن است واردکننده بخواهد تشریفات گمرکی را در شهر محل کارخانه، انبار یا محل فعالیت خود انجام دهد، یا گمرک به دلایل اجرایی تصمیم بگیرد کالا به گمرک دیگری منتقل شود.

ماده ۵۹ قانون امور گمرکی با پیش‌بینی رویه عبور داخلی، امکان انتقال کالای گمرک‌نشده از یک گمرک به گمرک دیگر یا سایر اماکن تحت نظارت گمرک را فراهم کرده است.

عبور داخلی چیست؟

مطابق ماده ۵۹ عبور داخلی، رویه گمرکی است که بر اساس آن کالای گمرک‌نشده از یک گمرک مجاز به گمرک مجاز دیگر یا سایر اماکن تحت نظارت گمرک منتقل می‌شود تا تشریفات قطعی گمرکی در مقصد انجام شود. بنابراین، در این مرحله کالا هنوز ترخیص نشده و صرفاً محل انجام تشریفات گمرکی تغییر می‌کند.

هدف از عبور داخلی

هدف این رویه، تسهیل انجام تشریفات گمرکی و کاهش هزینه‌ها و زمان برای صاحبان کالا و گمرک است. از مهم‌ترین اهداف آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• انجام تشریفات در گمرک تخصصی یا نزدیک به محل فعالیت واردکننده؛
• کاهش تراکم در گمرک‌های مرزی؛
• انتقال کالا به انبارهای تحت نظارت گمرک؛
• تسریع در فرآیند ترخیص.

کالای گمرک‌نشده یعنی چه؟

کالای گمرک‌نشده، کالایی است که وارد قلمرو گمرکی ایران شده، اما هنوز حقوق ورودی آن پرداخت نشده است و تشریفات قطعی گمرکی درباره آن به پایان نرسیده است. این کالا همچنان تحت نظارت گمرک قرار دارد.

انواع عبور داخلی

ماده ۵۹ عبور داخلی را به دو نوع تقسیم کرده است.

الف) عبور داخلی شخصی: در این حالت، صاحب کالا یا نماینده قانونی او درخواست می‌کند که کالا از گمرک ورودی به گمرک دیگری منتقل شود. به عنوان مثال؛ کالایی از بندر شهید رجایی وارد کشور می‌شود، اما واردکننده درخواست می‌کند تشریفات ترخیص در گمرک تهران انجام شود. این یک عبور داخلی شخصی است.

ب) عبور داخلی اداری: در این حالت، انتقال کالا به تصمیم خود گمرک انجام می‌شود. ممکن است به دلایلی مانند؛ کمبود امکانات، تراکم کالا، ضرورت انجام کنترل تخصصی یا سایر ملاحظات اجرایی، گمرک تصمیم بگیرد کالا به گمرک دیگری منتقل شود.

مقصد عبور داخلی

مطابق ماده ۵۹، کالا می‌تواند به یکی از این دو محل منتقل شود:

• گمرک مجاز دیگر مانند؛ گمرک تهران؛ گمرک اصفهان؛ گمرک مشهد؛ سایر گمرک‌های مجاز.
• سایر اماکن تحت نظارت گمرک مانند: انبارهای اختصاصی؛ انبارهای عمومی تحت نظارت گمرک؛ مراکز لجستیکی مورد تأیید گمرک.

تشریفات قطعی در مقصد انجام می‌شود

یکی از مهم‌ترین نکات ماده ۵۹ این است که در گمرک مبدأ فقط تشریفات انتقال انجام می‌شود. اما ارزیابی نهایی، پرداخت حقوق ورودی، اخذ مجوزها و صدور پروانه ترخیص در گمرک مقصد انجام خواهد شد.

تبصره ماده ۵۹

تبصره ماده بیان می‌کند که جزئیات مربوط به شرایط عبور داخلی، نحوه اظهار، ارزیابی، میزان تضمین و اسناد موردنیاز در آیین‌نامه اجرایی قانون امور گمرکی تعیین می‌شود. بنابراین، ماده ۵۹ چارچوب کلی را مشخص کرده و آیین‌نامه، نحوه اجرای آن را بیان می‌کند.

مثال‌های کاربردی

مثال اول: انتقال به گمرک تهران

یک شرکت صنعتی در تهران، ماشین‌آلات خود را از بندرعباس وارد می‌کند. به جای ترخیص در بندر، کالا با رویه عبور داخلی به گمرک تهران منتقل می‌شود.

مثال دوم: انتقال به انبار اختصاصی

مواد اولیه وارداتی پس از ورود به کشور، با موافقت گمرک به انبار اختصاصی تحت نظارت گمرک منتقل می‌شود تا تشریفات بعدی در آن محل انجام شود.

مثال سوم: عبور داخلی اداری

به دلیل ازدحام در گمرک ورودی، گمرک تصمیم می‌گیرد بخشی از محموله‌ها را برای انجام تشریفات به گمرک دیگری منتقل کند. این انتقال، عبور داخلی اداری محسوب می‌شود.

اشتباهات رایج فعالان تجاری

• اشتباه اول: یکسان دانستن عبور داخلی و ترخیص کالا: در عبور داخلی، کالا هنوز ترخیص نشده و همچنان تحت نظارت گمرک است.
• اشتباه دوم: اشتباه گرفتن عبور داخلی با ترانزیت خارجی: در عبور داخلی، مقصد نهایی داخل ایران است؛ اما در عبور خارجی، کالا از کشور خارج می‌شود.
• اشتباه سوم: تصور اینکه نیازی به تضمین وجود ندارد: در بسیاری از موارد، برای انتقال کالا تا گمرک مقصد، ارائه تضمین طبق آیین‌نامه الزامی است.
• اشتباه چهارم: انتقال کالا بدون مجوز گمرک: هرگونه جابه‌جایی کالای گمرک‌نشده خارج از چارچوب قانونی، می‌تواند موجب مسئولیت‌های گمرکی و حتی قاچاق شود.

نکته کلیدی برای فعالان تجارت خارجی

ماده ۵۹ یکی از مهم‌ترین مواد قانون امور گمرکی در زمینه مدیریت لجستیک و تسهیل تجارت است. رویه عبور داخلی به واردکنندگان این امکان را می‌دهد که تشریفات قطعی گمرکی را در گمرکی مناسب‌تر انجام دهند، در حالی که کالا همچنان تحت نظارت گمرک باقی می‌ماند. آشنایی با تفاوت عبور داخلی شخصی و اداری و رعایت الزامات مربوط به تضمین و اسناد، نقش مهمی در کاهش هزینه‌ها و تسریع فرآیند ترخیص دارد.

متن ماده 59 قانون امور گمرکی

عبور داخلی، رویه گمرکی است که بر اساس آن کالای گمرک نشده از یک گمرک مجاز به گمرک مجاز دیگر و یا سایر اماکن تحت نظارت گمرک منتقل می گردد تا تشریفات قطعی گمرکی آن در مقصد انجام شود. حسب آنکه عبور داخلی کالا بنابر درخواست متقاضی یا تصمیم گمرک باشد به ترتیب عبور داخلی شخصی و یا عبور داخلی اداری نامیده می شود.

تبصره ـ شرایط، تشریفات اظهار و ارزیابی، میزان تضمین و اسناد لازم در حدود مقررات این قانون در آیین نامه اجرائی تعیین می شود.