ترخیص یعنی طی کردن فرآیند قانونی برای اینکه کالا از حالت «تحت نظارت گمرک» خارج شود و وارد چرخه مصرف یا تولید شود.
مرحله ۱: ورود کالا و دریافت قبض انبار
وقتی کالا وارد گمرک میشود:
- شرکت حمل، اسناد ورود را ارائه میکند
- کالا در انبار گمرک/انبارهای مجاز قرار میگیرد
- قبض انبار صادر میشود
قبض انبار شامل؛ مشخصات کالا، وزن، تعداد بستهها، شماره بارنامه و محل نگهداری است.
اشتباه رایج: بیتوجهی به زمان توقف کالا باعث افزایش هزینه انبارداری و دموراژ میشود.
مرحله ۲: آمادهسازی اسناد ترخیص
معمولاً موارد زیر نیاز است:
- کارت بازرگانی
- ثبت سفارش
- قبض انبار
- فاکتور تجاری
- پکینگ لیست
- بارنامه
- گواهی مبدأ
- مجوزها (در صورت نیاز)
مرحله ۳: اظهار کالا در گمرک
اطلاعات کالا در اظهارنامه ثبت میشود، شامل:
- صاحب کالا
- فروشنده
- کشور مبدأ
- HS Code
- ارزش کالا
- تعداد و وزن
در این مرحله دقت بسیار مهم است.
اشتباه در اظهار میتواند باعث توقف، اصلاح اظهار و جریمه شود.
مرحله ۴: تعیین مسیر گمرکی
پس از اظهار، کالا معمولاً وارد یکی از مسیرها میشود:
- مسیر سبز: کنترل کمتر و ترخیص سریعتر
- مسیر زرد: بررسی اسناد
- مسیر قرمز: کنترل اسناد + ارزیابی فیزیکی کالا
(مسیرها بسته به شرایط و مقررات تعیین میشوند.)
مرحله ۵: کنترل اسناد
گمرک بررسی میکند:
- آیا HS Code درست است؟
- ارزش اعلامی منطقی است؟
- مجوزها کامل است؟
- اسناد با هم تطبیق دارند؟
مرحله ۶: ارزیابی کالا (در صورت نیاز)
کارشناس ممکن است موارد زیر را بررسی کند:
- نوع کالا
- تعداد
- مشخصات
- تطابق با اظهار
مثلاً؛ اظهار شده: «قطعه دستگاه»، اما بررسی نشان دهد: «دستگاه کامل» که اختلاف ایجاد میشود.
مرحله ۷: تعیین ارزش گمرکی
گمرک ارزش کالا را بررسی میکند.
عوامل:
- قیمت کالا
- هزینه حمل
- بیمه
- اطلاعات ارزش کالاهای مشابه
مرحله ۸: پرداخت حقوق و هزینهها
شامل مواردی مانند:
- حقوق ورودی
- عوارض
- مالیاتهای مربوط
- هزینههای گمرکی
پس از پرداخت، پرونده جلو میرود.
مرحله ۹: اخذ مجوزهای لازم
اگر کالا به مجوزهای؛ استاندارد، بهداشت، قرنطینه یا مجوز تخصصی نیاز داشته باشد، باید تأیید شود.
مرحله ۱۰: صدور پروانه گمرکی
پس از تکمیل مراحل پروانه/مجوز ترخیص صادر میشود. یعنی کالا از نظر گمرکی آماده خروج است.
مرحله ۱۱: خروج کالا از گمرک
با انجام تشریفات، اجازه بارگیری، خروج کالا و حمل به مقصد انجام میشود.
مشکلات رایج که باعث توقف ترخیص میشوند
۱) مشکل HS Code
راهکار: بررسی فنی قبل از اظهار
۲) مغایرت اسناد
راهکار: تطبیق Invoice، Packing، بارنامه و ثبت سفارش
۳) مشکل ارز
راهکار: حل مسیر ارزی قبل از رسیدن کالا
۴) نبود مجوز
راهکار: بررسی الزامات قبل از خرید
۵) اختلاف ارزش
راهکار: داشتن اسناد قیمت و معامله واقعی
چکلیست قبل از حمل کالا
- ثبت سفارش معتبر
- روش ارز مشخص
- HS Code نهایی
- مجوزها آماده
- اسناد فروشنده بررسی شده
- هزینه توقف محاسبه شده
