مراحل صادرات کالا از ایران معمولاً از آمادهسازی صادرکننده شروع میشود و تا رفع تعهد ارزی (برگشت ارز حاصل از صادرات) ادامه پیدا میکند. روند کلی به این شکل است:
۱) داشتن شرایط اولیه صادرات
ابتدا صادرکننده باید:
- شخص حقیقی یا حقوقی باشد
- کارت بازرگانی معتبر داشته باشد (مگر موارد استثنایی طبق مقررات)
- امکان فعالیت تجاری در سامانههای مربوط را داشته باشد
۲) انتخاب کالا و بررسی امکان صادرات
قبل از معامله باید بررسی شود:
- کالا مجاز، مشروط یا ممنوع است
- آیا نیاز به مجوز دارد یا خیر
- کد تعرفه (HS Code) کالا چیست
- مقررات کشور مقصد چیست
مثلاً برخی کالاها نیاز به گواهی استاندارد، گواهی بهداشت، قرنطینه و مجوزهای تخصصی دارند.
۳) پیدا کردن خریدار خارجی و مذاکره
پس از یافتن مشتری بر روی مشخصات کالا، مقدار، قیمت، روش پرداخت، زمان تحویل و شرایط حمل توافق میشود.
معمولاً پیشفاکتور (Proforma Invoice) صادر میشود که پایه قرارداد تجاری است.
۴) قرارداد فروش و تعیین اینکوترمز
در قرارداد موارد مسئولیت هزینه، حمل، بیمه و ریسک بین فروشنده و خریدار چگونه تقسیم شود.
۵) آمادهسازی کالا و اسناد
اسناد معمول صادرات:
- فاکتور تجاری (Commercial Invoice)
- لیست عدلبندی (Packing List)
- گواهی مبدأ
- بارنامه
- مجوزهای لازم
- قرارداد یا پروفرما
۶) اظهار کالا در گمرک صادراتی
صادرکننده یا نماینده او:
- اظهارنامه صادراتی ثبت میکند
- کالا برای ارزیابی ارائه میشود
- گمرک پس از بررسی، اجازه خروج صادر میکند
فرآیندهای گمرکی صادرات عمدتاً الکترونیکی انجام میشود.
۷) حمل کالا به کشور مقصد
بسته به نوع کالا به صورت دریایی، زمینی، هوایی یا ریلی انجام میشود و سند حمل صادر میگردد.
۸) دریافت وجه صادرات
روشهای پرداخت ممکن است شامل حواله بانکی، اعتبار اسنادی (LC) یا سایر روشهای توافقی مجاز باشد.
۹) ثبت و برگشت ارز حاصل از صادرات
بعد از صادرات، صادرکننده باید طبق مقررات ارزی، تعهدات ارزی صادراتی خود را ایفا کند؛ یعنی ارز حاصل از صادرات باید طبق روشهای تعیینشده در سامانهها به چرخه اقتصادی برگردد.
روشهای رفع تعهد ارزی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- فروش ارز طبق مقررات
- واگذاری ارز به واردکننده دیگر (طبق ضوابط)
- استفاده از روشهای مورد تأیید بانک مرکزی
