در رویه عبور داخلی، کالا از یک گمرک به گمرک دیگر منتقل می‌شود، اما همچنان تحت نظارت گمرک قرار دارد. به همین دلیل، گمرک مبدأ باید اطمینان حاصل کند که کالای اظهارشده با کالای واقعی مطابقت دارد، میزان و نوع کالا صحیح اعلام شده است و انتقال کالا بر اساس اسناد معتبر انجام می‌شود. ماده ۶۱ قانون امور گمرکی به موضوع کسری و اضافه کالا در زمان بررسی کالای عبور داخلی در گمرک مبدأ می‌پردازد.
حکم اصلی ماده ۶۱
طبق ماده ۶۱ اگر در گمرک مبدأ عبور داخلی نسبت به اظهار کالا، کسری مشاهده شود، صورتمجلس تنظیم می‌شود، اظهارنامه اصلاح می‌شود، پروانه عبور اصلاح می‌گردد و کالا اجازه عبور پیدا می‌کند. یعنی کسری کالا، در صورت رعایت تشریفات قانونی، مانع ادامه عبور داخلی نخواهد بود.
منظور از کسری کالا چیست؟
کسری یعنی مقدار واقعی کالا کمتر از مقداری باشد که در اظهارنامه اعلام شده است.
مثال:
در اظهارنامه عبور داخلی اعلام شده ۱۰۰۰ کارتن کالا، اما هنگام ارزیابی مشخص می‌شود ۹۵۰ کارتن موجود است. در این حالت گمرک صورتمجلس کسری تنظیم می‌کند، اسناد اصلاح می‌شود و عبور کالا ادامه می‌یابد.
بررسی کالای اضافی در عبور داخلی
بخش دوم ماده ۶۱ مربوط به زمانی است که در ارزیابی گمرک مشخص شود کالا بیشتر از مقدار اظهارشده وجود دارد. قانون بین دو حالت تفاوت گذاشته است:
حالت اول: کالای اضافی همنوع بیش از ۵ درصد: اگر کالای اضافی از همان نوع کالای اظهارشده باشد و میزان آن بیش از ۵ درصد باشد، مشمول تبصره ۲ ماده ۱۰۸ قانون امور گمرکی خواهد شد.
مثال: اظهار شده ۱۰۰۰ دستگاه قطعه خودرو در ارزیابی ۱۰۶۰ دستگاه مشاهده می‌شود. اضافه کالا ۶ درصد می‌باشد. چون بیش از ۵ درصد است، مشمول مقررات مربوط به ماده ۱۰۸ خواهد بود.
حالت دوم: کالای اضافی غیرهمنوع: اگر کالای اضافه‌شده اساساً با کالای اظهارشده متفاوت باشد، موضوع می‌تواند مشمول مقررات قاچاق گمرکی شود.
مثال: در پروانه عبور داخلی اظهار شده ورق فولادی اما در بررسی مشخص شود، علاوه بر ورق فولادی، قطعات الکترونیکی اظهارنشده نیز وجود دارد. این کالای اضافی غیرهمنوع محسوب می‌شود.
چرا کالای اضافی غیرهمنوع شدیدتر برخورد می‌شود؟
زیرا وجود کالای متفاوت و اظهارنشده می‌تواند نشان‌دهنده مخفی کردن کالا، فرار از کنترل گمرکی و تلاش برای ورود یا انتقال کالای بدون اظهار باشد. به همین دلیل قانون، آن را در چارچوب تخلفات سنگین‌تر یعنی قاچاق گمرکی بررسی می‌کند.
ارتباط ماده ۶۱ با مسئولیت صاحب کالا و شرکت حمل‌ونقل
ماده ۶۱ صراحتاً اشاره می‌کند که ارزیابی نسبت به اظهار شرکت حمل‌ونقل یا صاحب کالا، انجام می‌شود. بنابراین مسئولیت صحت اظهار می‌تواند متوجه صاحب کالا و اظهارکننده یا در موارد مربوط، شرکت حمل‌ونقل باشد.
مثال‌های کاربردی برای واردکنندگان
مثال ۱: اشتباه در شمارش بسته‌ها
شرکت حمل اظهار کرده ۵۰۰ بسته مواد اولیه، اما در گمرک ۴۹۵ بسته پیدا می‌شود. نتیجه تنظیم صورتمجلس، اصلاح اظهارنامه و ادامه عبور خواهد بود.
مثال ۲: اضافه کالای مشابه
اظهار ۲۰۰ تن مواد اولیه پلاستیکی و واقعیت ۲۱۵ تن، اضافه ۷/۵ درصد. در نتیجه مشمول مقررات ماده ۱۰۸ خواهد شد.
مثال ۳: وجود کالای متفاوت
اظهار ماشین‌آلات صنعتی و کشف؛ ماشین‌آلات + تلفن همراه اظهارنشده. نتیجه رسیدگی تحت مقررات قاچاق گمرکی خواهد بود.
اشتباهات رایج در عبور داخلی
- اشتباه اول: اعتماد صرف به اسناد حمل: اظهارکننده باید از تطابق واقعی کالا با اسناد اطمینان حاصل کند.
- اشتباه دوم: بی‌توجهی به درصد اضافه کالا: حتی کالای مشابه، اگر بیش از حد مجاز باشد، می‌تواند ایجاد مسئولیت کند.
- اشتباه سوم: مخفی کردن کالای متفاوت: وجود کالای غیرهمنوع اظهارنشده، یکی از موارد پرریسک از نظر گمرکی است.
- اشتباه چهارم: تصور اینکه چون کالا ترخیص نشده، مسئولیتی وجود ندارد: کالای عبور داخلی نیز کاملاً تحت کنترل مقررات گمرکی است.
نکته کلیدی برای فعالان تجارت خارجی
ماده ۶۱ نشان می‌دهد که در عبور داخلی، صحت اظهار کالا اهمیت اساسی دارد. کسری کالا معمولاً با اصلاح اسناد قابل مدیریت است، اما اضافه کالای بیش از حد مجاز یا وجود کالای غیرهمنوع اظهارنشده می‌تواند پیامدهای سنگین از جمله رسیدگی قاچاق گمرکی داشته باشد. بنابراین، کنترل دقیق بار قبل از تنظیم اظهارنامه عبور داخلی، یکی از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه برای صاحبان کالا و شرکت‌های حمل‌ونقل است.
متن ماده 61 قانون امور گمرکی
هرگاه در گمرک مبدأ عبور داخلی، نسبت به اظهار، کسری مشاهده شود صورتمجلس تنظیم و اظهارنامه و پروانه عبوری بر این اساس اصلاح و کالا عبور داده می شود. در صورتی که در گمرک مبدأ در نتیجه ارزیابی کالای عبور داخلی نسبت به اظهار شرکت حمل و نقل یا صاحب کالا، کالای اضافی همنوع مازاد بر پنج درصد (5 ٪) یا کالای اضافی غیرهمنوع مشاهده شود به ترتیب مشمول تبصره (2) ماده (108) این قانون و مقررات قاچاق گمرکی می گردد.
