گواهی مبدأ (Certificate of Origin) سندی است که نشان می‌دهد کالا در کدام کشور تولید یا ساخته شده است. نوع فرم گواهی مبدأ به کشور مقصد، توافقات تجاری، نوع کالا و مقررات وارداتی کشور خریدار بستگی دارد.

مهم‌ترین انواع فرم‌های گواهی مبدأ:

۱. گواهی مبدأ عمومی (General Certificate of Origin)

رایج‌ترین نوع است.

کاربرد: صادرات عادی به کشورهایی که ترجیحات تعرفه‌ای خاصی ندارند و اثبات کشور سازنده کالا.

مثال: یک صادرکننده کالا از ایران به کشوری که توافق تعرفه‌ای ویژه ندارد.

۲. گواهی مبدأ ترجیحی (Preferential Certificate of Origin)

برای استفاده از تخفیف یا معافیت تعرفه‌ای طبق قراردادهای تجاری صادر می‌شود.

کاربرد: موافقت‌نامه‌های تجارت ترجیحی یا اتحادیه‌ها یا مناطق آزاد تجاری

شرط مهم: کالا باید شرایط «قواعد مبدأ» را داشته باشد.

۳. فرم A (Generalized System of Preferences – GSP)

فرمی برای استفاده از نظام ترجیحات تعرفه‌ای برخی کشورهای توسعه‌یافته برای کشورهای در حال توسعه بود.

کاربرد: کاهش یا حذف تعرفه در کشورهای اعطاکننده ترجیح

نکته: استفاده از این فرم وابسته به مقررات کشور مقصد و وضعیت برنامه GSP آن کشور است.

۴. گواهی مبدأ فرم EUR.1

در برخی توافقات تجاری، مخصوصاً مرتبط با نظام‌های ترجیحی اروپایی استفاده می‌شود.

کاربرد: اثبات مبدأ ترجیحی کالا و بهره‌مندی از نرخ‌های ترجیحی

۵. گواهی مبدأ فرم ATR

بیشتر در چارچوب تجارت بین برخی کشورهای خاص (مانند ترتیبات گمرکی مربوط به ترکیه و اتحادیه اروپا) دیده می‌شود.

هدف: اثبات وضعیت گمرکی کالا برای استفاده از مزایا.

۶. گواهی مبدأ ویژه (Special Certificate of Origin)

برای برخی کالاها یا کشورها با شرایط خاص صادر می‌شود. مثلاً ممکن است برای؛ محصولات کشاورزی، کالاهای تحت سهمیه و کالاهای مشمول مقررات ویژه، درخواست شود.

۷. گواهی مبدأ دیجیتال (e-CO)

نسخه الکترونیکی گواهی مبدأ است.

مزایا: سرعت بیشتر، کاهش جعل و تبادل الکترونیکی اسناد

چه اطلاعاتی در گواهی مبدأ درج می‌شود؟

معمولاً شامل؛ نام صادرکننده، نام خریدار، کشور مبدأ، شرح کالا، وزن و تعداد، شماره فاکتور، وسیله حمل،

امضا و مهر مرجع صادرکننده و مرجع صدور گواهی مبدأ در ایران، می‌شود. گواهی مبدأ عموماً توسط اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی صادر یا تأیید می‌شود.

نکته مهم برای صادرکنندگان:

انتخاب فرم اشتباه ممکن است باعث شود خریدار نتواند؛ تخفیف تعرفه‌ای بگیرد، کالا را سریع ترخیص کند و اسناد را قبول کند. بنابراین قبل از صدور، باید بررسی شود که کشور مقصد دقیقاً چه نوع گواهی مبدأ می‌خواهد.